Baarmoederparadox

Even leek het erop dat mijn activistische vlammetje uitdoofde door de veelheid van dingen die het leven met zich kan meebrengen. Plotseling wakkerde het weer aan. De aanleiding was een combinatie van een boek over de geschiedenis van vrouwen en psychiatrie van 1800 tot heden en een artikel van De Volkskrant met de kop: ‘Bij de biologische producten van Yoni staan ‘menstruatie’ en ‘vagina’ prominent op de verpakking.

Ik neem je eerst mee in een korte uitleg over deze twee bronnen. In het boek ‘Gek, slecht en droevig’ beschrijft Lisa Appignanesi dat veel ‘artsen’ in de periode 1800-1900 de oorzaken van krankzinnigheid zochten in de geslachtsorganen van vrouwen, en met name in de baarmoeder en rondom de menstruatie. Uiteraard was dit voordat Freud op het toneel verscheen. Op z’n zachtst gezegd waren de mannelijke onderzoekers nogal in hun nopjes over hun eigen aannames. Hoewel een gedegen onderzoek niet bevestigt dat er een verband was, bleef dit verzinsel de vrouwen ruim een eeuw achtervolgen in hun behandeling van krankzinnigheid – als daar al sprake van was. 

Het artikel van De Volkskrant gaat over het biologisch katoenen menstruatieproduct van Yoni. Ondernemer Mariah Mansvelt Beck vertelt dat de niet-biologische menstruatieproducten synthetisch en geparfumeerd zijn. En er zou plastic inzitten. Het artikel wijdt uit over het taboe rondom menstruatie, menstruatieproducten en menstruatie-armoede. Als bedenker van Yoni verkoos Mansvelt Beck daarom de woorden ‘vagina’ en ‘menstruatie’ boven een afbeelding van maandverband met zogenaamd blauw of roze bloed op de verpakking. 

Vervolgens struinde ik een paar dagen daarna op de website van WOMEN Inc. en ondertekende ik de petitie ‘Stem gendergelijkheid’, voor een samenleving waarin vrouwen en mannen dezelfde kansen hebben. Onderaan de petitie stond de vraag: ‘Kun jij nog andere onderwerpen bedenken waar de politiek zich volgens jou hard voor zou moeten maken?’

Taboe
‘Menstruatie-armoede’, typte ik in het venster en drukte op de knop ‘verzenden’. De vraag en het antwoord sudderden nog na in mijn gedachten. Eerder las ik in het artikel van De Volkskrant dat er een taboe ligt op menstruatie. Herken ik dat bij mijzelf of mijn omgeving?
In mijn ouderlijk huis werd er niet openlijk gesproken over menstruatie. Of op z’n Ruttiaans: ik kan het mij niet actief herinneren. In de toiletruimte zag ik geen menstruatieproducten liggen en ik legde ze er zelf ook niet neer.
Op de middelbare school pakten klasgenoten heel vlug – als niemand keek – menstruatieproducten uit een tas of kluisje om het daarna zo snel mogelijk in een broekzak of zak van een hoodie te proppen. Op mijn sportvereniging ging het er heel anders aan toe. Binnen het team spraken we er heel open over en bij deze vriendinnen thuis zag ik doosjes tampons en maandverband in het toilet staan. Ik realiseer me nu dat ik dat vreemd vond. Wat wist ik toen.  

Ik vermoed dat de taboesfeer zich niet beperkt tot menstruatie alleen. Toen ik een aantal jaar geleden een spiraaltje liet plaatsen en dit deelde met een vriend, zei hij: ‘Aaah, dat soort dingen hoef ik echt niet te weten’. Een In ’t Veld laat zich niet zomaar uit het veld slaan, dus ik zei: ‘Tjonge, ik had jou geëmancipeerder ingeschat dan deze opmerking.’ Daar kon hij mij alleen maar gelijk in geven. 
En een tijd geleden sprak ik met de partner van mijn broer over voorbehoedsmiddelen. Ik had het woord ‘spiraaltje’ amper in de mond genomen, toen een van mijn broers met gefronste wenkbrauwen zei: ‘Kunnen we het alsjeblieft over iets anders hebben?’

Onderwerpen gerelateerd aan de baarmoeder zijn niet altijd een taboe. Als een vrouw zwanger is, een kind draagt en laat groeien in haar baarmoeder, is iedereen (meestal) ontzettend blij en praten we er open over. Als een vrouw menstrueert, daarvoor menstruatieproducten gebruikt, lijdt aan menstruatiepijn of een voorbehoedsmiddel zoekt of gebruikt, wordt het ineens ingewikkeld en praten we er niet over.

Ik noem dat de baarmoederparadox. 

Voor de goede orde: ik ken ook veel mannen en vrouwen in mijn nabije omgeving die wel praten over deze onderwerpen. En er zijn veel mannen en vrouwen die open staan voor feedback, ervan leren en hun schaamtegevoel langzaam van zich af laten glijden.

De tijd werkt ook in ons voordeel. Zo zet het merk Yoni dus de woorden ‘menstruatie’ en ‘vagina’ op de verpakking van hun menstruatielijn. Hulde! En ook artiesten dragen hun steentje bij. Een paar jaar geleden bracht Lilly Allen het nummer Sheezus uit waarin ze de volgende tekst zingt:

Periods, we all get periods.
Every month, yo, that’s what the theory is
It’s human nature, another cycle.

En dat is precies wat het is. Het is de menselijke natuur. We kunnen toch gewoon praten over menstruatie, net zoals we praten over een embryo dat in de baarmoeder groeit? Door te praten, trekken we het uit de taboesfeer en kunnen we ontzettend veel (jonge) vrouwen helpen aan gelijke kansen.

Armoede
Menstruatie-armoede is in Nederland namelijk een groot probleem. Plan International en feministisch platform De Bovengrondse hielden een onderzoek onder ruim duizend meisjes en vrouwen. Het resultaat: één op de tien vrouwen tussen de 12 en 25 jaar heeft weleens te weinig geld voor tampons of maandverband. Zo’n twee procent heeft een tampon of maandverband hergebruikt vanwege de kosten. Ook gebruiken vrouwen soms kranten, toiletpapier of vodden om menstruatiebloed op te vangen. Ook kwam naar voren dat vrouwen tijdens de menstruatie vaak bezuinigen op hun eten. 

Wat zijn de gevolgen meisjes en vrouwen? Het kan zorgen voor ongemak omdat het menstruatiebloed lekt door de onderbroek en broek. Vrouwen dragen een tampon uit nood vaak langer dan wordt aangeraden en dat kan leiden tot irritaties en infecties. Ook zijn de maatschappelijke gevolgen groot: veel meisjes missen schooldagen. Dagen waarop ze zouden moeten leren en waarop ze plezier zouden moeten hebben met hun leeftijdsgenoten. Ze hebben daardoor structureel ongelijke kansen dan de jongens van hun leeftijd.

Omdat we menstruatie al een ongemakkelijk onderwerp lijken te vinden, praten we er niet over. Door er niet over te praten, houden de we menstruatie-armoede in stand. Hoe normaler iets aanvoelt, hoe makkelijker we erover praten en hoe beter we kunnen zorgen voor gelijke kansen voor meisjes en vrouwen die kampen met menstruatie-armoede.

De politiek
Hoeveel Nederlanders precies te maken hebben met menstruatie-armoede is niet onderzocht. Er is te weinig grootschalig onderzoek naar gedaan. Dat schetst uitstekend de treurigheid van het huidige, landelijke politieke beleid. 

In 2019 zette Lillianne Ploumen het onderwerp op de agenda door Kamervragen te stellen over de Schotse plannen. Het Schotse parlement stemde unaniem in om een einde te maken aan de period poverty (menstruatie-armoede). Tampons en maandverband worden in Schotland vrij verkrijgbaar op openbare plekken als buurtcentra, jeugdclubs en apotheken. 

Het antwoord van de toenmalige minister Bruins van Medische Zorg op de Kamervragen van Ploumen: “In Nederland is het kabinet voorstander van een integrale aanpak van de oorzaken van armoede.” Specifieke maatregelen tegen ‘dit deelaspect van armoede’ achtte hij daarom niet nodig. Met ‘integrale aanpak’ bedoelt Bruins dat het de taak is van de 352 verschillende gemeenten, want: “zij kennen de lokale situatie en kunnen maatwerk bieden.”

En hup, met een paar zinnen is het onderwerp van de landelijke politieke tafel geveegd. En daarmee het vooruitzicht op meer structurele gelijke kansen voor alle vrouwen. Ik schrijf hier bewust ‘alle’, want als ik Bruins moet geloven, willen we dus een land waarin gemeenten zelf mogen bepalen hoe ze dit probleem oplossen. Het gevolg kan dus zijn dat er in de ene gemeente menstruatieproducten wel vrij verkrijgbaar zijn en in de andere niet. Hoe ziet de minister c.q. het kabinet dat voor zich?

Ten tweede is het natuurlijk de vraag of dit een armoedekwestie is. Er is sowieso sprake van structurele ongelijkheid bij alle vrouwen (met een baarmoeder). Vrouwen krijgen voor hetzelfde werk structureel minder loon dan mannen. Dat is krankzinnig. En die krankzinnigheid wordt versterkt als je je bedenkt dat vrouwen extra kosten kwijt zijn doordat ze een baarmoeder hebben. Iets waar ze (in veel gevallen) niet voor hebben gekozen. Zo worden de kosten voor menstruatieproducten geschat op €1.459,20 per mensenleven. Dus om antwoord te geven op mijn eigen vraag: nee. Het is niet enkel een armoedekwestie. 

Op landelijk niveau gaat de baarmoederparadox dus ook op. Als vrouwen zwanger zijn en moeten bevallen van een kind, krijgen ze de hulp en de zorg die daarvoor nodig zijn en wordt dit grotendeels vergoed door de zorgverzekeraar. Dat is toch echt landelijk en niet gemeentelijk geregeld. Maar er wordt niet thuisgegeven bij een tegemoetkoming in de kosten voor menstruatieproducten.

Niet getreurd. Binnen niet al te lange tijd gaat er – hopelijk – een ander wind waaien door politiek Den Haag. Toch zal het nog wel even duren voordat we een geëmancipeerde minister voor Medische Zorg of Volksgezondheid kunnen verwelkomen.
Tot die tijd zou ik Tweede Kamerlid Ploumen willen adviseren om de minister voor Emancipatie te benaderen. In de kern gaat het om structurele kansenongelijkheid voor vrouwen. Het raakt vrouwen. Ik weet dat de minister alleen gaat over LHBTI-Emancipatie. Dus het wordt hoogtijd dat er een V wordt achter geplakt #LHBTIV

2 comments

  1. Anoniem · februari 11

    Fantastisch stuk, Rosan! Wat schrijf je goed en helder!

Laat een reactie achter op Rosan Reactie annuleren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s